Nafaka Türleri: Tedbir, Yoksulluk ve İştirak Nafakası

Nafaka, aile hukukunda bir kişinin geçimini sağlamak amacıyla diğerine ödenen paradır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK), boşanma süreci ve sonrası için üç temel nafaka türü düzenler.

Tedbir nafakası

Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri kendiliğinden alır. Özellikle eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı ile korunmasına ilişkin önlemler bu kapsamdadır (TMK m.169). Dava süresince eşlerden birine veya çocuklara ödenmesine hükmedilen nafakaya uygulamada tedbir nafakası denir.

Tedbir nafakası geçicidir; dava sonuçlandığında yerini, şartları varsa yoksulluk veya iştirak nafakasına bırakır.

Yoksulluk nafakası

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m.175).

Yoksulluk nafakası irat (aylık) biçiminde ödenebileceği gibi, toptan ödeme biçiminde de kararlaştırılabilir (TMK m.176/1).

İştirak nafakası

Velayet kendisine verilmeyen ana veya baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmakla yükümlüdür (TMK m.182). Çocuk için ödenen bu nafakaya iştirak nafakası denir. Miktar belirlenirken çocuğun ihtiyaçları ile ebeveynin mali gücü birlikte değerlendirilir.

Miktar belirlenirken neye bakılır?

Nafaka miktarı kanunda sabit bir rakam ya da oran olarak belirlenmemiştir. Hâkim; tarafların gelirlerini, giderlerini, nafaka isteyenin ihtiyaçlarını ve yükümlünün mali gücünü birlikte değerlendirir. İştirak nafakasında çocuğun yaşı, eğitim ve sağlık giderleri de dikkate alınır.

Hâkim, istem halinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen iştirak nafakasının gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir (TMK m.182). Uygulamada bu, yıllık artış esasının kararda belirlenmesi şeklinde görülür.

Nafaka değiştirilebilir mi?

Evet. Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi halinde, irat biçimindeki nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir (TMK m.176/4). Uygulamada bu talepler nafakanın artırılması veya indirilmesi davalarıyla ileri sürülür.

Yoksulluk nafakası ne zaman sona erer?

• Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü halinde irat biçimindeki nafaka kendiliğinden kalkar.
• Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi halinde nafaka, mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3).