Anlaşmalı Boşanma: Şartlar, Protokol ve Duruşma Süreci

Türk Medeni Kanunu (TMK), evlilik birliğinin temelinden sarsılmasını genel boşanma sebebi olarak kabul eder. Kanun, bu sebebin eşlerin anlaşmasıyla kolayca ispat edilebileceği özel bir yolu da düzenler: anlaşmalı boşanma (TMK m.166/3).

Anlaşmalı boşanmanın şartları

• Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Bir yıl dolmadan anlaşmalı boşanma mümkün değildir; bu durumda çekişmeli boşanma davası söz konusu olur.
• Eşler mahkemeye birlikte başvurmalı ya da bir eşin açtığı davayı diğer eş kabul etmelidir.
• Hâkim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir. Bu nedenle eşlerin duruşmada kişisel olarak hazır bulunması gerekir.
• Hâkim, boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında tarafların kabul ettiği düzenlemeyi uygun bulmalıdır.

Bu şartlar sağlandığında evlilik birliği, ayrıca ispata gerek kalmaksızın temelinden sarsılmış sayılır.

Protokolde neler yer almalı?

Anlaşmalı boşanmanın temeli, eşlerin imzaladığı boşanma protokolüdür. Protokolün eksik veya belirsiz olması, ileride yeni davalara yol açabilir. Genellikle şu konular düzenlenir:

• Ortak çocukların velayetinin hangi eşe verileceği,
• Velayet kendisine bırakılmayan eşin çocukla kişisel ilişkisinin günleri ve saatleri,
• İştirak nafakası (çocuk için) ve varsa yoksulluk nafakası; miktarı, ödeme günü ve yıllık artış esası,
• Maddi ve manevi tazminat talepleri,
• Mal rejiminin tasfiyesi; ev, araç, banka hesapları ve ev eşyasının paylaşımı,
• Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti konusundaki anlaşma.

Hangi mahkemede açılır?

Boşanma davası, aile mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dava, aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Karar ne zaman kesinleşir?

Boşanma kararı, kesinleşmeden hüküm doğurmaz. Taraflar duruşmada kanun yoluna başvurmaktan feragat edebilir; aksi halde karar, tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresinin dolmasıyla kesinleşir. Kesinleşen karar nüfus kayıtlarına işlenir.

Anlaşma bozulursa

Eşlerden biri duruşmada protokoldeki iradesinden dönerse anlaşmalı boşanma şartı ortadan kalkar. Dava, şartları varsa çekişmeli boşanma davası olarak devam edebilir. Bu nedenle protokolün imzalanmadan önce her iki tarafça ayrıntılı biçimde değerlendirilmesi önemlidir.